Sağlam düşüncə nədir?
Sağlam düşüncə tərzi haqqında danışdıqda ilk öncə qeyd etmək lazımdır ki, sağlam düşüncə pozitiv düşüncə demək deyil! Heç kim hər zaman hər şeyə müsbət baxa bilməz. Bəzən işdən qovulmaq, kiminləsə anlaşa bilməmək və ya sevilən birini itirmək kimi xoşagəlməz şeylər olur. Bunlar baş verdikdə əsəbləşmək və ani olaraq neqativ düşüncələrə sahib olmaq qəbul edilməz birşey deyil. Sağlam düşüncə baş verən bütün hadisələrə mahiyyətindən əlavə məna yükləmədən neytral baxmaq deməkdir.
Məsələn çalışdığın işdən azad edilməyə sağlam düşüncə ilə yanaşdıqda bu sadəcə işsiz qalmaq anlamına gəlir.
Əlavə məna yüklədikdə isə siz işdən azad edilməyə bədbəxtlik, uğursuzluq və.s kimi qəbul edə bilərsiniz. Halbu ki, işsiz qalmağın bədbxtlik ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu sizn hadisəyə yüklədiyiniz əlavə mənadır.
Başqa sözlə, sağlam düşüncə həyata və dünyaya çəhrayı eynəkdən deyil, neytral və ya balanslaşdırılmış şəkildə baxmaq deməkdir.
Düşüncələrinizin sağlamlığınıza böyük təsirə mailik olduğunu bilirsinizmi?
Bunun səbəbi, bir vəziyyət haqqında söylədiyiniz fikirlər özünüzü necə hiss etməyinizə və davranışlarınıza təsir etməsidir. Bəzən vəziyyətə dair şərhiniz təhrif edilir və siz yalnız neqativ aspektlərə diqqət yetirirsiniz – bu normal və gözlənilən haldır. Lakin hadisələrə daimi olaraq bu aspektən yanaşmaq, özünüzü pis hiss etdirə bilər. Bu halda
qarşılaşdığınız hadisələri həll etmək üçün faydası olmayan üsullar düşünmə ehtimalınız da yüksəlir. Xoşbəxtlikdən, çətin düşüncələri idarə etməyə kömək edəcək strategiyaları var.
Ən geniş yayılmış düşüncə tələləri hansılardır ?
Hər kəs zaman-zaman balanssız düşüncə tələsinə düşür. Özünüzü kədərli, qəzəbli, narahat, depressiyaya düşmüş və ya stresli hiss etdiyiniz zaman, hadisələrə şərhinizi təhrif edərək bildirmək ehtimalınız daha yüksəkdir. Özünüzə yaxşı baxmadığınız zaman, məsələn, yemək yemədiyiniz və ya yaxşı yatmadığınız zaman düşüncə tələlərinə daha həssas olursunuz. Aşağıdakı siyahıda düşüncənizdəki tələləri tanıya bildiyinizə baxın.
9 düşüncə tələsi
Həddindən artıq ümumiləşdirmə
Xoşagəlməz vəziyyətin, baş verən hadisələrin daimi dövrünün bir hissəsi olması fikri. Həddindən artıq ümumiləşdirməyə meylli insanlar tez-tez “həmişə” və ya “heç vaxt” kimi sözlərdən istifadə edirlər.
Nümunə
Sahilə getmək istəyirdim, amma indi yağış yağır. Bunlar həmişə mənim başıma gəlir! Mən heç vaxt əylənə bilmirəm!
Ağ və qara düşüncə
Hər şeyi yalnız doğru və ya yanlış, yaxşı və ya pis, ideal və ya dəhşətli olaraq görmək. Ağ və qara ilə düşünən insanlar kiçik bir səhvə tam uğursuzluq kimi baxırlar.
Nümunə
Daha sağlam yemək istəyirdim, ancaq bir tikə tort yedim. Bu plan tam uğursuzluqdur!
Damğalamaq
Özünüz və ya digər insanlar haqqında yalnız mənfi şeylər söyləyirsiniz.
Nümunə
İşdə səhv etdim. mən axmaqam! Rəhbərim səhv etdiyimi söylədi. Mənim müdirim tam bir axmaqdır!
Ağıl Oxuması
Heç bir dəlil olmadan başqalarının nə düşündüyü barədə nəticələrə keçmək.
Nümunə
Tanışım salam vermək üçün dayanmadı. Deyəsən məndən xoşu gəlmir.
Falçılıq
Heç bir sübut olmadan pis bir şeyin olacağını proqnozlaşdırmaq.
Nümunə
Çox oxudum, amma bilirəm ki, sabah imtahandan kəsiləcəyəm.
Zehni filtr
Vəziyyətin yalnız mənfi tərəflərinə diqqət yetirmək və yaxşı və ya müsbət bir şeyə məhəl qoymamaq.
Nümunə
Partiyada çox gözəl insanlarla tanış oldum, amma bir oğlan mənimlə danışmırdı. Deyəsən nəsə səhv hərəkət etmişəm.
Emosional əsaslandırma
Pis hisslərin və ya emosiyaların vəziyyət haqqında reallığı əks etdirdiyinə inanmaq.
Nümunə
Murad iş yerində müdirindən mənfi rəy aldı. Konkret şərhləri və hərəkətləri təhlil etmək əvəzinə, o, “Məni tənqid edirlər, ona görə də mən tamamilə yararsızızam və işimi görə bilmirəm. Açığı bundan sonrası üçün çox ümidsizəm.
Faydalara endirim
Başınıza gələn müsbət şeylərin çox da həqiqəti əks etdirmədiyinə və faydalı olmadığına inanmaq.
Nümunə
Dostum hazırladığım yeməklərə görə məni təriflədi, amma o, adi brşey idi, elə də möhtəşəm deyildi.
Şərtləndirici “Malı – Məli” ifadələri
Özünüzlə və ya ətrafınızda baş verən hadisələri uydurma şərtləndirmələr ilə “Olmamalıydı, Ola bilməz” ifadələrilə şərtləndirirsiniz.
Nümunə
Bu hadisə mənim başıma gəlməməlidir. Mən buna yol verə bilmərəm. Bütün bunlar olmamalıydı.
Sağlam düşüncə koçluq xidməti
Narahat edici düşüncələrdən azad ol. Hüzurlu və sərbəst yaşa.
Düşüncə tələsindən necə çıxmaq olar?
Ümumi düşüncə tələlərinə qarşı çıxmağınıza kömək edəcək faydalı strategiyalar buradadır. Bir çox insanlar bu bacarıqları tətbiq etdikdən sonra əhval-ruhiyyəsinin və özünə inamının yaxşılaşdığını bildirir.
Sadəcə özünüzə bu cür düşünməyi dayandırmağı söyləyərək düşüncə tələsindən çıxmağa çalışmayın.
Narahat düşüncələri uzaqlaşdırmağa çalışdığınız zaman, onların yenidən başınıza sıçrama ehtimalı daha yüksəkdir.
1. Fikirlərinizi real hadisələrdən ayırmağa çalışın.
Narahat bir şey baş verdikdə özünüzə aşağıdakı sualları verin:
- Vəziyyət necədir? Həqiqətən nə baş verdi? Yalnız hamının razılaşdığı faktları daxil edin.
- Nə fikirləşirsən? Özünə nə deyirsən?
- Sizin emosiyalarınız nədir? Özünü necə hiss edirsən?
- Sizin davranışınız nədir? Siz necə reaksiya verirsiniz? öhdəsindən gəlmək üçün nə edirsən?
2. Düşüncə tələlərini müəyyən edin
Sadaladığınız fikirlərə nəzər salın. Hər hansı düşüncə tələlərindən istifadə edirsiniz və ya təhrif edilmiş düşüncə tərzinə düşünürsən ? Biz adətən birdən çox düşüncə tələsinə düşürük. 2-ci səhifədəki düşüncə tələlərinin siyahısına qayıdın və hansının sizə və hazırkı vəziyyətinizə aid olduğunu müəyyənləşdirin.
3. Düşüncə tələlərinə meydan oxuyun
Düşüncə tələsindən çıxmağın ən yaxşı yolu düşüncələrinizə bir alim kimi baxmaq və sərt faktları nəzərə almaqdır. Düşüncənizin tələlərinə qarşı çıxmaq üçün topladığınız sübutlardan istifadə edin. Bunu etmək üçün bir neçə yol var:
Sübutları araşdırın
Düşüncəyə qarşı dəlil tapmağa çalışın. Əgər işdə səhv etsəniz, avtomatik olaraq “Mən heç nəyi düzgün edə bilmirəm! Mən pis işçiyəm!” Fikir ortaya çıxdıqda, “Bu fikri dəstəkləmək üçün hər hansı bir dəlil varmı? Bu düşüncəni təkzib edəcək hər hansı bir dəlil varmı?” Siz tez başa düşə bilərsiniz ki, müdiriniz bu yaxınlarda işinizi tərifləyib, bu da sizin pis işçi olduğunuz fikrini dəstəkləmir.
İkili standart
Özünüzdən soruşun: “Başqa insanları da eyni şeyi etsəydilər, onları mühakimə edərdimmi? Mən başqalarına qarşı olduğumdan daha çox özümə qarşı sərt olurammı?” Bu, sərt özünütənqidi ehtiva edən düşüncə tələlərinə qarşı çıxmaq üçün əla üsuldur.
Sorğu metodu
Etibar etdiyiniz digər insanların fikirlərinizlə razı olub-olmadığını öyrənin. Məsələn, övladlarınızdan biri ilə problem yaşaya bilərsiniz və “yaxşı valideynlərin bu cür problemi olmazdı” deyə düşünə bilərsiniz. Bu fikrə etiraz etmək üçün digər valideynlərdən uşaqları ilə bağlı hər hansı problem olub-olmadığını soruşa bilərsiniz.
Təcrübə aparın
İnanclarınızı şəxsən yoxlayın. Məsələn, dostlarınızın sizinlə maraqlanmadığını düşünürsünüzsə, bir neçə dosta zəng edin və bir araya gəlmək üçün planlar qurun. Əgər onların hamısının yox deyəcəyini güman etsəniz, sizi görmək istədiklərini eşitmək sizi xoş təəccübləndirə bilər.
Düşüncələrinizdə tarazlığı hədəfləyin
Bəzi çətinliklərin öhdəsindən gəldikdən sonra köhnə düşüncə tələlərini əvəz etmək üçün daha balanslı bir fikir düşünməyə çalışın. Aşağıdakı nümunədən istifadə edək:
| Vəziyyət | Dostum mənə dərhal mesaj yazmadı. |
| Düşüncələr | O, çox kobuddur. O, daha məni sevmir. |
| Düşüncə tələsi | Damğalamaq, Ağıl Oxuması |
| Çağırış | Sübutları araşdırın: O, keçmişdə heç vaxt mənə qarşı kobudluq etməyib. Onun yanında telefonunun olub-olmadığını bilmirəm. |
| Balanslı Düşüncələr | Onun mesaj yazmamasının bir çox səbəbi ola bilər. Ola bilsin ki, o, məşğuldur və telefonunu yoxlaya bilmir və ya batareyası tükənib. Dostluğumuzla bağlı hər hansı mənfi nəticəyə gəlməzdən əvvəl növbəti görüşümüzə qədər gözləyəcəyəm. |
Bütün mənfi düşüncələr qeyri – sağlam düşüncə üçün tələdirmi?
Xeyr, mənfi düşüncələrin real olduğu vaxtlar olur.
Xeyr, mənfi düşüncələrin real olduğu vaxtlar olur. Bununla belə, hadisələrə müxtəlif yanaşmalardan baxmaq yolları tapmaq hələ də faydalı ola bilər. Hal-hazırda olduğunuz və sizi qane etməyən vəziyyətinizin öz xeyrinizə istifadə edə bilmək üçün, şəxsi inkişafınıza xidmət edə biləcək tərəflərinə baxmağa çalışın. Çətin vəziyyətlərin öhdəsindən gələn bir çox insanlar, həyatlarında əsas stress mənbələrini müəyyən etmək, nəzarət edə bildikləri problemləri həll etmək və sosial dəstək axtarmaq kimi digər mübarizə bacarıqları üzərində işləyərkən kədərləndirici fikirlərin yaxşılaşdığını görürlər.
Sağlam düşünmə bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün peşəkar kouç köməyinə ehtiyacınız varsa, müayinə xarakterli 30 dəqiqəlik pulsuz onlayn görüş üçün mənə müraciət edə bilərsiniz.
Murad Mammadov 
One thought on “Sağlam düşüncə tərzi haqqında”